Στη θέση 23 των Θέσεων της ΚΕ του ΚΚΕ για το 20ό Συνέδριο γίνεται
αναφορά στη συρρίκνωση του στρώματος της εργατικής αριστοκρατίας και στη
διεύρυνση της διαφοροποίησης στο εσωτερικό της εργατικής τάξης. Με
αφορμή αυτές τις αναφορές τίθεται το ερώτημα σε ποια υλική βάση
λαμβάνουν χώρα τα παραπάνω.
Ο άνθρωπος πάντα χρησιμοποιούσε την εργατική του δύναμη, δηλαδή το
σύνολο των φυσικών και πνευματικών ικανοτήτων του, για την παραγωγή
χρήσιμων γι' αυτόν προϊόντων. Στον καπιταλισμό, παράλληλα με τη
γενίκευση της μετατροπής των προϊόντων σε εμπορεύματα, γενικεύεται και η
μετατροπή της εργατικής δύναμης του ανθρώπου σε εμπόρευμα. Η μετατροπή
της εργατικής δύναμης σε εμπόρευμα, σε συνδυασμό με τη συγκέντρωση των
κοινωνικών μέσων παραγωγής στα χέρια ενός τμήματος της κοινωνίας,
αποτελεί το θεμελιακό κριτήριο της ταξικής διαίρεσης της καπιταλιστικής
κοινωνίας: Από τη μία, η αστική τάξη αποτελείται από τους ιδιοκτήτες των
κοινωνικών μέσων παραγωγής και από την άλλη η εργατική τάξη αποτελείται
από όλους όσοι δεν έχουν στην ιδιοκτησία τους μέσα παραγωγής και
εξαναγκάζονται να πουλήσουν την εργατική τους δύναμη στους καπιταλιστές.
Ωστόσο, το κριτήριο αυτό δεν αρκεί για την οριοθέτηση των δύο βασικών
τάξεων της κοινωνίας. Πρέπει να συνυπολογιστούν και άλλα κριτήρια. Γι'
αυτόν το λόγο ο Λένιν έδωσε τον εξής ορισμό των τάξεων: «Τάξεις
ονομάζονται μεγάλες ομάδες ανθρώπων που ξεχωρίζουν μεταξύ τους από τη
θέση που κατέχουν μέσα σε ένα καθορισμένο σύστημα της κοινωνικής
παραγωγής, από τη σχέση τους (στο μεγαλύτερο μέρος κατοχυρωμένη και
διατυπωμένη σε νόμους) προς τα μέσα παραγωγής, από το ρόλο τους στην
κοινωνική οργάνωση της εργασίας και συνεπώς από τους τρόπους που
ιδιοποιούνται τη μερίδα του κοινωνικού πλούτου που διαθέτουν και από το
μέγεθος αυτής της μερίδας. Τάξεις είναι οι ομάδες εκείνες ανθρώπων, που η
μια μπορεί να ιδιοποιείται τη δουλειά της άλλης χάρη στη διαφορά της
θέσης που κατέχει μέσα σ' ένα καθορισμένο σύστημα της κοινωνικής
οικονομίας».
