"Ηρθαμαν μονάχες μας". Ο ρόλος των γυναικών στην αντίσταση

Άραγε τι θα είχε γίνει χωρίς την συμμετοχή των γυναικών στους αγώνες και την ιστορία; Ποια θα ήταν η εξέλιξη αν "κοιτούσαν τη δουλειά τους" παίζοντας το ρόλο που τους είχε ορίσει ο κόσμος της εκμετάλλευσης;

Τι θα είχε συμβεί στο μέτωπο της Αλβανίας;

Τι θα ήταν το ΕΑΜ, η ΕΠΟΝ, ο ΔΣΕ χωρίς αυτές;

'- Ποιος σας έφερε εδώ; 

- Ηρθαμαν μονάχες μας. 

- Ποιος σας έστειλε; 

- Είπαμαν, ήρθαμε μονάχες μας. 

- Τι θα πει μονάχες; Πώς συνεννοήθηκαν οι γυναίκες του Λιόπρασου και της Παληοσαμαρίνας, της Συκιάς και της Σκλάταινας; Ποιος σας οργάνωσε; 

Αυτό θέλουμε να μας πείτε, ακούγεται βροντερή η φωνή του Γερμανού διοικητή.''

 
Αγνωστη παραμένει για τους πολλούς η συμβολή των γυναικών στην επαρχία και ιδιαίτερα στα χωριά για τη ματαίωση της επιστράτευσης, το 1944. Σαν λύκαινες ορμούσαν να προστατεύσουν τα σπλάχνα τους, απέναντι στις απαιτήσεις των κατακτητών αποφασισμένες να φτάσουν στα άκρα.

 
"...Ξημερώματα της 11 του Μάρτη.1944 Στην πλατεία του χωριού Ζούλιανη, έξω από τα Τρίκαλα, είναι συγκεντρωμένες 700 γυναίκες, μαχητικές και καλά κατατοπισμένες, που κατάγονται απ' τα χωριά όλης της περιφέρειας. Συγκροτούνται σε δεκαρχίες, με μια υπεύθυνη επικεφαλής της κάθε δεκαρχίας, μια σειρά άλλα γυναικεία στελέχη είναι προορισμένα να οδηγήσουν αυτή τη μάζα των γυναικών στις τοπικές και γερμανικές αρχές της πόλης, ενώ 24 άλλες γυναίκες αποτελούν την επιτροπή που θα μιλήσει με τις αρχές. Ολες ντυμένες με τις τοπικές στολές, τα καραγκούνικα, μπαίνουμε στην πόλη από διάφορα σημεία και κατευθυνόμαστε στη Νομαρχία.

 
...Πάνω στο μεγάλο τραπέζι, το στρωμένο με πράσινο τραπεζομάντιλο, μια επιτροπή γράφει τα ονόματα των γυναικών και των χωριών που κατάγονται, ενώ ο Γερμανός διοικητής κάνει ανακρίσεις.

 

Ενιαία Πανελλαδική Οργάνωση Νέων (ΕΠΟΝ)

70 χρόνια από την ίδρυση της ΕΠΟΝ

 

Σαν σήμερα, πριν από 70 χρόνια, στις 23 Φλεβάρη 1943, σε ένα σπίτι, στην οδό Δουκίσσης Πλακεντίας 3, στους Αμπελοκήπους, ιδρύθηκε η Ενιαία Πανελλαδική Οργάνωση Νέων, η θρυλική ΕΠΟΝ. Η ίδρυσή της αποφασίστηκε με πρόταση της ΟΚΝΕ στη σύσκεψη αυτή του Φλεβάρη του '43, όπου συμμετείχαν επίσης εκπρόσωποι όλων των οργανώσεων νέων που συμμετείχαν στο Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο Νέων (ΕΑΜΝ, το οποίο είχε ιδρυθεί με πρωτοβουλία της ΟΚΝΕ ένα χρόνο νωρίτερα), εκπρόσωποι και άλλων οργανώσεων νεολαίας, αλλά και προσωπικότητες του πνευματικού κόσμου, όπως ο Κ. Σωτηρίου, η Ρόζα Ιμβριώτη, η Μαρίας Σβώλου κ.ά.

Βασικοί σκοποί της ΕΠΟΝ, όπως διατυπώθηκαν στο άρθρο 3 του Καταστατικού της ήταν:
 

α) Η εθνική απελευθέρωση, η πλήρης ανεξαρτησία και ακεραιότητα της Ελλάδας με καθημερινό και αδιάκοπο αγώνα.
 

β) Η υπεράσπιση των συμφερόντων και δικαιωμάτων της νέας γενιάς στη ζωή, στη μόρφωση και στον πολιτισμό.
 

γ) Η εξολόθρευση του φασισμού τώρα και στο μέλλον και με οποιαδήποτε μορφή και αν παρουσιαστεί. Αυτό σημαίνει ότι το εσωτερικό μας καθεστώς θα πηγάζει από τη λεύτερη εκδήλωση της κυρίαρχης θέλησης του λαού και της νέας γενιάς. Επιπρόσθετα, για τη νέα γενιά αυτό σημαίνει ίσα πολιτικά δικαιώματα για τους νέους και νέες που είναι πάνω από 18 χρόνων, αφού έχουν ενεργητική συμμετοχή στην κοινωνική ζωή.
 

δ) Ο αγώνας κατά του ιμπεριαλιστικού πολέμου για την κατοχύρωση της ειρήνης, με βάση την αυτοδιάθεση των λαών και νεολαίων και την αδελφική συνεργασία τους.
 

ε) Η ανοικοδόμηση της χώρας από τα ερείπια του πολέμου και της αξονικής κατοχής προς το συμφέρον και την ευημερία ολόκληρου του πληθυσμού.
 

Η ΕΠΟΝ έγραψε απαράμιλλες σελίδες ηρωισμού στα χρόνια της Εθνικής Αντίστασης, αλλά και μετά. Από τις γραμμές της πέρασαν 600.000 νέοι και νέες, από τους οποίους ένα μεγάλο ποσοστό εντάχθηκε στον ΕΛΑΣ. Σε 1.300 υπολογίζονται οι ΕΠΟΝίτες αντάρτες που έπεσαν στα πεδία των μαχών, ενώ άγνωστος παραμένει ο αριθμός αυτών που έπεσαν στις διαδηλώσεις των πόλεων, που εκτελέστηκαν, που πέθαναν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης ή που πιάστηκαν και βασανίστηκαν από τις αρχές κατοχής και τα όργανά τους.
 

Η ΕΠΟΝ ήταν ο μεγάλος τροφοδότης του αγώνα. Στις πόλεις, στα πανεπιστήμια, στα σχολεία, στα εργοστάσια, στις γειτονιές οι ΕΠΟΝίτες κι οι ΕΠΟΝίτισσες πάλεψαν για το ψωμί και τη λευτεριά, οργάνωσαν λέσχες μάθησης πολιτικής - πολιτιστικής. Εδωσαν από την πρώτη στιγμή τη μάχη κατά της επιστράτευσης, συνέβαλαν στη μάχη κατά της πείνας, πρωτοστάτησαν στις διαδηλώσεις στις πόλεις, στις απεργίες και σε σαμποτάζ κατά του εχθρού, βοήθησαν καθοριστικά στις εκλογές της ΠΕΕΑ (μυστικά τον Απρίλη του 1944), έδωσαν μάχη ενάντια στα ναρκωτικά, που οι Εγγλέζοι ιμπεριαλιστές προσέφεραν «απλόχερα» στην επαναστατημένη νεολαία μετά την απελευθέρωση. Αντίστοιχα, η δράση της ΕΠΟΝ και στα χωριά στάθηκε ένα μεγάλο σχολείο και φανέρωσε πόσες δυνάμεις έχει ο λαός μας, παίζοντας στα χρόνια της μαύρης σκλαβιάς σπουδαίο πολιτιστικό ρόλο. Αξιοσημείωτη εξάλλου είναι και η εκδοτική δραστηριότητα της ΕΠΟΝ με το περιοδικό της, τη «Νεα Γενιά» να κυκλοφορεί από το Μάρτη του 1943 έως τον Οκτώβρη του 1947, αλλά και με δεκάδες άλλα παράνομα περιοδικά και αντιστασιακά έντυπα στην επαρχία.
 

Χιλιάδες ανταρτόπαιδα - αετόπουλα έγιναν φωτεινά παραδείγματα για το λαό και τη νεολαία, φωτίζοντας με τα ιδανικά τους το δρόμο της ανειρήνευτης πάλης. Στελέχωσαν τον ΕΛΑΣ και αργότερα το ΔΣΕ, δίνοντας λαμπρό αγώνα και στην κορυφαία φάση της ταξικής πάλης στην ιστορία της πατρίδας μας.
 

Σήμερα, 70 χρόνια μετά, όλα αυτά αποτελούν πλούτο και παρακαταθήκη για το κίνημα, προσφέρουν υλικό για μελέτη, γνώση της ιστορίας, παραδειγματισμό από τα πάμπολλα ηρωικά παραδείγματα που έχει να επιδείξει η ΕΠΟΝ στην εποχή της.
 

Οι Αντιστασιακές Οργανώσεις και οι Οργανώσεις της ΚΝΕ τιμούν τη σημερινή επέτειο ίδρυσης της ΕΠΟΝ με δεκάδες εκδηλώσεις σήμερα και αύριο σε όλη τη χώρα.
 

ΓΙΑ ΤΑ 68 ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΕΠΟΝ

Συμπληρώθηκαν, στις 23 του Φλεβάρη 2011, 68 χρόνια από την ίδρυση της ΕΠΟΝ - οργάνωσης της νεολαίας που με τους αγώνες και τη δράση της άφησε μεγάλη κληρονομιά για τις νεότερες γενιές και πολύτιμα διδάγματα, επίκαιρα, σήμερα που τα προβλήματα της νεολαίας γίνονται πολύ πιο σύνθετα.

...Η ΕΠΟΝ δημιούργησε ένα ανεπανάληπτο έργο για τη νεολαία των λαϊκών στρωμάτων, για το οποίο δίκαια οι αγωνιστές της ΕΑΜικής Αντίστασης αισθάνονται περηφάνια. Και οι ΕΠΟΝίτες-σσες κράτησαν, παρά τις διώξεις και τα βάσανα, ψηλά τη σημαία του αγώνα τους, για να την παραδώσουν στις νεότερες γενιές που, σε διαφορετικές συνθήκες και με νέες μορφές αγώνα, συνεχίζουν τις παραδόσεις τους.

Μεγάλη κατάκτηση της ΕΠΟΝ ήταν η ενότητα της νεολαίας στην πάλη ενάντια στον φασίστα κατακτητή. Χάρη στην προσπάθεια της ΟΚΝΕ (Ομοσπονδία Κομμουνιστικών Νεολαιών Ελλάδας), με τη δημιουργία προπολεμικά του Αντιφασιστικού Μετώπου Νέων, έγινε δυνατή η συμμετοχή στις γραμμές της ΕΠΟΝ 10 πατριωτικών νεολαιίστικων οργανώσεων και η ένταξη στις γραμμές της άνω των 600 χιλιάδων νέων, στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα.

Η επίτευξη μιας τέτοιας ενότητας, που πήγαζε από τις ανάγκες του αγώνα στη συγκεκριμένη περίοδο, σε συνθήκες που «όλα τα 'σκιαζε η φοβέρα και τα πλάκωνε η σκλαβιά», οφειλόταν στα ευγενικά ιδανικά που πρόβαλλε η ΕΠΟΝ. Στα ιδανικά της λευτεριάς, της λαϊκής απελευθέρωσης, της δημιουργίας μιας Ελλάδας με αφέντη και κυρίαρχο το λαό της. Οπου η νεολαία μπορούσε να κάνει όνειρα αισιόδοξα, ευγενικά, για ζωή χωρίς πολέμους και καταστροφές, χωρίς εκμεταλλευτές, χωρίς ναρκωτικά.

Κωφεύοντας στο ραγιαδισμό που προπαγάνδιζαν οι γραικύλοι, τα νιάτα της ΕΠΟΝ απάντησαν με σκληρούς αγώνες για την επιβίωση, για τη δημιουργία λαϊκών συσσιτίων και την απόκρουση της τρομοκρατίας των κατακτητών και των ντόπιων συνεργατών τους, αντιστάθηκαν στην πολιτική επιστράτευση. Στο ΕΑΜ και στο ένοπλό του τμήμα, τον ΕΛΑΣ, είδαν τον αμείλικτο εκδικητή, τον απελευθερωτή, το θεματοφύλακα των δικαιωμάτων τους. Γι' αυτό και με ενθουσιασμό 32 χιλιάδες ΕΠΟΝίτες εντάχθηκαν στις γραμμές του, έγιναν ατρόμητοι μαχητές, εμψυχωτές της νεολαίας και του λαού μας. Υπήρξαν με την παλικαριά τους άξια παιδιά του λαού μας, άξια μέλη της θρυλικής ΕΠΟΝ. Ποιος μπορεί να ξεχάσει τις υποδειγματικές διμοιρίες και ομάδες της ΕΠΟΝ, άριστες στην τέχνη του πολέμου, που διδάχτηκαν από τους τίμιους αξιωματικούς - πολεμιστές του Αλβανικού Μετώπου; Οι ΕΠΟΝίτικες αυτές διμοιρίες υπήρξαν πολλές φορές δύναμη κρούσης του ΕΛΑΣ στην επίθεση και ακούραστες στη διαφώτιση, στην εμψύχωση του λαού μας.

H δημιουργία της Εθνικής Πολιτοφυλακής με απόφαση της ΠΕΕΑ, η οποία δεν είχε καμιά σχέση με την παλιά χωροφυλακή, αλλά ήταν όργανο της λαϊκής ασφάλειας και της τάξης, εξασφάλιζε και περιφρουρούσε τη ζωή, τις ελευθερίες και τα δικαιώματα του λαού. Και εδώ η ΕΠΟΝ έδωσε διαλεχτά στελέχη και μέλη της, ολόψυχα αφοσιωμένα στο λαό, πρόθυμα σε θυσίες και άγρυπνους φρουρούς του τόπου.

Κι ακόμα. Με τον αντιστασιακό Τύπο και με κεντρικό όργανό τους τη «Νέα Γενιά» οι ΕΠΟΝίτες και ΕΠΟΝίτισσες διαφώτιζαν, με όπλο την αλήθεια, το λαό. Ταυτόχρονα, καταπιάστηκαν να βοηθήσουν στο άνοιγμα σχολείων που τα είχαν κλείσει ή πυρπολήσει οι κατακτητές και οι συνεργάτες τους, στην επιδιόρθωση κατεστραμμένων γεφυριών, στη δημιουργία λαϊκών βιβλιοθηκών και λεσχών για τη νεολαία. Οι θεατρικοί όμιλοι, οι χορωδίες της ΕΠΟΝ έδωσαν στη νεολαία ό,τι το καλύτερο σε πολιτιστικές αξίες διέθετε τότε η νέα γενιά. Ολα αυτά έκαναν να φυσήσει ένας πρωτόγνωρος για το λαό της υπαίθρου πολιτιστικός αέρας.

Στον αγώνα του ΕΑΜικού κινήματος έδωσαν τη ζωή τους πάνω από 1.500 ανταρτοΕΠΟΝίτες και πολλές άλλες χιλιάδες μέλη και στελέχη της ΕΠΟΝ. Το μεταπολεμικό αστικό καθεστώς μαζί με τους ιμπεριαλιστές συμμάχους του απαγόρευσε το 1947 τη δράση της. Ομως, αυτή συνέχισε τους αγώνες της στα Μακρονήσια και τις φυλακές, μέσα από τις γραμμές του ΔΣΕ και στην αναγκαστική πολιτική προσφυγιά. Με τον ένδοξο αγώνα και τα ευγενικά ιδανικά της η ΕΠΟΝ έβαλε στο σωστό δρόμο το πρόβλημα της διάπλασης του νέου τύπου ανθρώπου, του νέου Ελληνα αγωνιστή.

Με τους αγώνες και τις θυσίες της η ΕΠΟΝ κατέκτησε την αγάπη και την εμπιστοσύνη όχι μόνο της τότε νεολαίας, αλλά και ενός μεγάλου μέρους της μεταπολεμικής και σημερινής νεολαίας, που παρά τη συκοφάντηση και την πλύση εγκεφάλου γίνονται φίλοι και μέλη της ΚΝΕ, συνεχίζοντας το έργο της ΕΠΟΝ, πρωτοστατώντας στους αγώνες, ενάντια στα πολεμόχαρα σχέδια των ιμπεριαλιστών ΗΠΑ, ΕΕ και ΝΑΤΟ.

Χάρη στο ένδοξο έργο της ΕΠΟΝ και στους κατοπινούς αγώνες της νεολαίας και όλου του λαού για δημοκρατία, αναγνωρίστηκε και η ΕΠΟΝ, η μοναδική και ανεπανάληπτη αντιστασιακή οργάνωση της νεολαίας. Οι κυρίαρχοι κύκλοι όλα αυτά τα χρόνια προσπάθησαν να μονοπωλήσουν το κίνημα της Εθνικής Αντίστασης με τους απόντες και τους αυτοκηρυγμένους αντιστασιακούς. Οι ίδιοι αυτοί κύκλοι, προσπαθώντας να αποχρωματίσουν αυτό το κίνημα, παραχαράζουν την Ιστορία και αποσιωπούν το μοναδικό ρόλο του ΚΚΕ, του ΕΑΜ, του ΕΛΑΣ και της ΕΠΟΝ σ' αυτό το παλλαϊκό κίνημα. Ειδικά για την ΕΠΟΝ, κάνουν το παν να αγνοηθεί το γεγονός πως η κύρια δύναμη στη δημιουργία της ήταν η ΟΚΝΕ, που στάθηκε ο μοχλός στην ανάπτυξή της, ήταν τα ψυχωμένα και έμπειρα στελέχη της ΟΚΝΕ, οι νέοι κομμουνιστές και κομμουνίστριες.

Η τέτοιου είδους αναγνώριση είχε ως αποτέλεσμα να μένουν χιλιάδες ΕΠΟΝίτες-σσες χωρίς καμιά ηθική και υλική διάκριση, ενώ το αντίθετο έχει συμβεί με τους συνεργάτες και τους ταγματασφαλίτες - τιμήθηκαν με παχυλές συντάξεις, με σειρά προνόμια αυτοί και τα παιδιά τους. Μάλιστα, ως τα σήμερα παραμένουν κλειστές οι πόρτες των σχολείων για την ιστορία της ΕΠΟΝ και γενικά της Εθνικής ΕΑΜικής Αντίστασης. Το χειρότερο, στις μέρες μας επιχειρείται η διαστρέβλωση και αναθεώρηση της ιστορικής αλήθειας - μια επιχείρηση σχεδιασμένη στα επιτελεία του ευρωπαϊκού κεφαλαίου με το κατάπτυστο αντικομμουνιστικό του μνημόνιο.

Σήμερα, περισσότερο από κάθε άλλη φορά, τιμώντας τους αγώνες και τις θυσίες της ΕΠΟΝ, που τα 68 της χρόνια γιορτάζουμε εμείς οι ΕΠΟΝίτες-σσες μαζί με τους νεότερους συνεχιστές της, οφείλουμε να σταθούμε πλάι στην αγωνιζόμενη νεολαία μας, στους αγώνες της για μόρφωση, δουλειά, ενάντια στα ναρκωτικά, ενάντια στη νέα Ιερή Συμμαχία του 21ου αιώνα των πολεμοχαρών δυνάμεων. Για μια πολιτική υπέρ των συμφερόντων του λαού και όχι των μονοπωλίων, από μία εξουσία της εργατικής τάξης και των συμμάχων της, που θα εκφράζει τα συμφέροντα του λαού, των ανθρώπων του μόχθου και της δουλειάς. Κι αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο με τη δραστήρια συμμετοχή μας στους καθημερινούς αγώνες του λαού μας, που αναπόφευκτα θα ενταθούν και θα δυναμώσουν με τη δημιουργία μιας λαϊκής συμμαχίας για τη λαϊκή εξουσία.


Μαίρη ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ - ΖΙΩΓΑ
Στέλεχος ΕΠΟΝ Δυτικής Μακεδονίας του ΕΛΑΣ - ΔΣΕ, Δρ. Ιστορίας

...